Co roku w dniach 18–24 listopada trwa Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykooporności. Mówi się wtedy głównie o jednym: nie bierz antybiotyku na katar. To ważne. Ale oporność bakterii ma też drugie, mniej znane tło: wodę. Zebrałam, co o tym wiadomo, a czego jeszcze nie.
Czym jest antybiotykooporność
Oporność to zdolność bakterii do przetrwania kontaktu z antybiotykiem, który kiedyś je zabijał. Warto odróżnić dwa podobne słowa: odporność mamy my (na choroby), a oporność mają bakterie (na leki). Światowa Organizacja Zdrowia zalicza antybiotykooporność do największych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
Trop pierwszy: leki nie znikają
Lek, który połykamy, tylko częściowo zostaje w organizmie. Reszta trafia do ścieków, a stamtąd, nawet po oczyszczeniu, do rzek. To samo dzieje się z lekami wyrzuconymi do toalety.
Przeglądy badań z Europy i Ameryki Północnej pokazują, że w wodzie pitnej wykrywa się śladowe ilości leków: przeciwbólowych, przeciwpadaczkowych, na nadciśnienie, przeciwdepresyjnych, hormonów, a także antybiotyków. Stężenia są bardzo niskie, liczone w miliardowych częściach grama na litr, a w wielu badaniach kranówki leków nie udaje się wykryć wcale. Jednocześnie normy dla wody z kranu nie obejmują leków, więc nikt nie ma obowiązku ich badać.
Dlaczego to ma znaczenie dla oporności? Bo właśnie w ściekach i rzekach bakterie stykają się z małymi dawkami antybiotyków. Badania laboratoryjne pokazują, że nawet stężenia dużo niższe od leczniczych mogą sprzyjać bakteriom opornym. Naukowcy uznają to dziś za jedną z dróg, którymi ich oporność się rozprzestrzenia.
Uczciwie: nie wykazano, że samo picie kranówki ze śladami leków wywołuje oporność u człowieka. Problem powstaje w środowisku, a woda jest częścią tego obiegu.
Nie tylko antybiotyki: czego nauczyły nas ryby
Że leki w rzekach to nie teoria, pokazały brytyjskie ryby. Zespół z Uniwersytetu Brunel zbadał ponad 1400 dzikich płoci z 39 rzek w Wielkiej Brytanii. Poniżej oczyszczalni ścieków znajdowano komórki jajowe u samców. Im więcej estrogenów w rzece, tym częstsze i silniejsze były te zmiany. Chodziło o hormony naturalne, wydalane przez ludzi, oraz o syntetyczny estrogen z tabletek antykoncepcyjnych. Gdy w 2023 roku naukowcy wrócili nad te same rzeki, zmiany były słabsze, ale wciąż obecne na większości badanych stanowisk.
W rzekach wykrywa się też leki przeciwdepresyjne, a badacze sprawdzają, jak wpływają na zachowanie ryb.
To dotyczy rzek, nie szklanki. W wodzie z kranu hormony i leki przeciwdepresyjne zwykle są poniżej granicy wykrywalności. Ale ryby pokazują jedno: to, co połykamy, wraca do obiegu wody.
Przepisy zaczynają to dostrzegać. Od 2026 roku polskie rozporządzenie o jakości wody wprowadza tak zwaną listę obserwacyjną, czyli wykaz substancji, których normy jeszcze nie obejmują, ale które trzeba śledzić. Główny Inspektorat Sanitarny pisze wprost, że dotyczy to między innymi pozostałości leków, substancji wpływających na gospodarkę hormonalną oraz mikroplastiku. Jeśli wodociąg wykryje je w wodzie surowej, czyli przed uzdatnieniem, musi podjąć określone działania i współpracować z sanepidem. To jeszcze nie norma dla wody w kranie, ale wyraźny sygnał: te substancje są już pod obserwacją.
Trop drugi: chlor i bakterie jelitowe niemowląt
Drugi trop jest nowszy i bardziej zaskakujący.
W 2026 roku australijski zespół opublikował w czasopiśmie „Communications Medicine” wyniki badania z udziałem 197 niemowląt. Od szóstego miesiąca życia, przez rok, połowa dzieci piła zwykłą, chlorowaną kranówkę, a połowa tę samą wodę po filtrze usuwającym chlor. Było to badanie z losowym przydziałem i podwójnie ślepą próbą: rodzice nie wiedzieli, w której grupie jest ich dziecko.
Skład bakterii jelitowych różnił się między grupami niewiele. Ale u dzieci pijących wodę chlorowaną bakterie miały więcej genów oporności na antybiotyki. Podobny ślad opisano wcześniej w badaniu z Bangladeszu (2022): chlorowanie nie zmieniało ogólnej różnorodności mikrobiomu dzieci, ale genów oporności było więcej.
To istotne, bo bakterie w jelitach potrafią przekazywać sobie takie geny.
Czy to znaczy, że chlor jest zły?
Nie. Chlorowanie wody to jedno z największych osiągnięć zdrowia publicznego. Od ponad stu lat chroni przed cholerą, tyfusem i innymi chorobami przenoszonymi przez wodę. Nikt rozsądny nie proponuje, żeby z niego rezygnować.
Chlor ma jedno zadanie: dowieźć bezpieczną wodę rurami do Twojego domu. Pytanie, które stawiają badacze, brzmi inaczej: czy musi trafić także do szklanki?
Czego jeszcze nie wiemy
- Badanie australijskie jest jedno. Autorzy sami piszą, że potrzebne są kolejne.
- Więcej genów oporności w bakteriach jelitowych to nie to samo co choroba. Nie wiadomo, jakie ma to skutki dla zdrowia dziecka po latach.
- Nie wiadomo, czy podobny efekt dotyczy dorosłych.
Dlatego traktuję te wyniki jako kierunek wart uwagi, a nie jako wyrok.
Co możesz zrobić już dziś
- Oddawaj przeterminowane leki do apteki. Nie wyrzucaj ich do toalety ani do kosza. To najprostszy sposób, żeby nie dokładać leków do rzek.
- Bierz antybiotyki tylko wtedy, gdy przepisze je lekarz, i dokładnie tak, jak zalecił.
- Sprawdź, czy Twój wodociąg chloruje wodę. Ta informacja jest w raporcie jakości wody (o tym, jak go czytać, piszę w artykule o nowych przepisach).
- Zadbaj o ostatni punkt na trasie, czyli swój kran. Filtr z węglem aktywnym usuwa chlor z wody do picia i gotowania. Jeśli zależy Ci także na pozostałościach leków, szukaj filtra z niezależnym certyfikatem, który wymienia je z nazwy.
Masz pytanie o wodę w swoim domu? Napisz do mnie – odpisuję osobiście.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Źródła: Parkin i wsp., „Communications Medicine” (2026); Nadimpalli i wsp. (2022); Andersson i Hughes, „Nature Reviews Microbiology” (2014); Gullberg i wsp., „PLoS Pathogens” (2011); Jobling i wsp., „Environmental Health Perspectives” (2006); Baynes i wsp., „Environmental Science & Technology” (2023); Pereira i wsp., „Applied Sciences” (2021); Główny Inspektorat Sanitarny, „Nowe przepisy dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia” (10.06.2026); rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22.05.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748); przeglądy badań nad farmaceutykami w wodzie pitnej w Europie i Ameryce Północnej; Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Dodaj komentarz